آیا روزه داری میتواند به کاهش وزن کمک کند
۱۴۰۴/۱۲/۱۰
مجله حستازگی
خوراکیهایی که باعث داشتن کلیهای سالم میشود
مطالعه '13
۱۴۰۴/۱/۱۷
2273
کلیهها اندامهایی لوبیاییشکل در سیستم کلیوی هستند که در دفع مواد زائد از بدن به شکل ادرار نقش دارند. علاوه بر این کلیهها به فیلترکردن خون قبل از بازگرداندن آن به قلب نیز کمک میکنند. در واقع کلیهها نقشی حیاتی در حفظ تعادل مایعات بدن، تنظیم ترکیبات خون، تصفیه مواد زائد حاصل از مصرف مواد غذایی، داروها و مواد سمی دارند و به تولید هورمونهای لازم برای تولید گلبولهای قرمز خون، حفظ سلامت استخوانها و تنظیم فشارخون کمک میکنند. پیروی از یک رژیم غذایی مناسب و پرهیز از مصرف برخی مواد غذایی یا محدودکردن آنها میتواند به کاهش تجمع مواد زائد در خون، بهبود عملکرد کلیه و جلوگیری از آسیب به کلیهها کمک کند. در این مقاله از وبسایت حستازگی به شناخت عملکرد کلیهها، مواد غذایی و نوشیدنیهای مفید و مضر برای سلامت کلیهها و نکاتی برای حفظ سلامت کلیهها میپردازیم.
کار کلیه در بدن چیست
یکی از وظایف اصلی کلیهها این است که از طریق دفع ادرار مواد زائد و مایعات اضافی را از بدن خارج کنند. همچنین کلیهها سطح مواد معدنی موجود در بدن از قبیل نمک و پتاسیم را در حد مطلوب حفظ میکنند، مایعات بدن و الکترولیتها را در حد متعادل نگه میدارند و هورمونهایی تولید میکنند که بر نحوه عملکرد سایر اندامها تأثیر میگذارند. اگر کلیهها آسیب ببینند و نتوانند بهدرستی کار کنند، در بدن فرد مایعات جمع میشود و سطح مواد زائد موجود در خون افزایش مییابد.
مواد غذایی مفید برای سلامت کلیهها
مصرف بسیاری از مواد غذایی میتواند اثر مثبت و مفیدی بر سلامت کلیهها داشته باشد که در زیر به آنها اشاره میکنیم.
-
گلکلم
گلکلم بسیاری از مواد مغذی ازجمله ویتامین K، فولات و فیبر دارد. همچنین حاوی آنتیاکسیدان و ترکیبات ضدالتهابی است.
-
سیاهگیله (توت آبی یا بلوبری)
سیاهگیله سرشار از آنتیاکسیدانهایی به نام آنتوسیانین است که ممکن است در برابر ابتلا به بیماریهای قلبی، دیابت و سایر بیماریها نقش پیشگیریکنندهای داشته باشد. همچنین سیاهگیله سدیم، فسفر و پتاسیم کمی دارد و برای افراد مبتلا به نارسایی مزمن کلیوی انتخاب خوبی محسوب میشود.
-
ماهی خاردار
مصرف ماهی خاردار باعث تأمین پروتئینی باکیفیت برای بدن میشود. همچنین این ماهی حاوی چربیهای سالم امگا ۳ است. امگا ۳ ممکن است به پیشگیری از طیف وسیعی از بیماریها کمک میکند.
-
انگور قرمز
انگور قرمز سرشار از آنتیاکسیدانهایی به نام فلاونوئیدها است که ممکن است به کاهش التهاب و پیشگیری از ابتلا به بیماری قلبی، دیابت و سایر بیماریها کمک کنند.
-
سفیده تخممرغ
سفیده تخممرغ منبع پروتئینی باکیفیت و مناسب کلیهها است که فسفر کمی نیز دارد. این ماده غذایی نسبت به تخممرغ کامل انتخاب بهتری برای افراد دارای نارسایی کلیوی است؛ زیرا زرده تخممرغ فسفر زیادی دارد.
-
سیر
سیر جایگزینی خوشمزه برای نمک است، به غذاها طعم میبخشد و درعینحال فواید تغذیهای زیادی نیز دارد. این ماده غذایی سرشار از منگنز و ویتامین B۶ است و همچنین حاوی ترکیبات سولفور است که با خواص ضدالتهابی آن مرتبط است.
-
گندمسیاه
گندمسیاه یکی از غلات کامل است که پتاسیم کمی دارد. همچنین حاوی ویتامینهای گروه B، منیزیم، آهن و فیبر است. گندمسیاه بدون گلوتن است و برای افراد مبتلا به بیماری سلیاک یا عدم تحمل گلوتن نیز مناسب است.
-
روغنزیتون
روغنزیتون منبع ویتامین E و چربیهای غیراشباع است. همچنین بدون فسفر است و برای افراد مبتلا به بیماری کلیوی گزینه مناسبی است. بیشتر چربی موجود در روغنزیتون اسید اولئیک است که دارای خواص ضدالتهابی است.
-
بلغور
بلغور از گندم سبوسدار تهیه میشود و برای افراد مبتلا به نارسایی کلیوی جایگزین مناسبی برای سایر غلات کامل است که دارای پتاسیم و فسفر بیشتری هستند. بلغور ویتامینهای گروه B، منیزیم و آهن و همچنین پروتئین و فیبر گیاهی را تأمین میکند که برای حفظ سلامت دستگاه گوارش اهمیت دارند.
-
کلم
کلم به خانواده سبزیهای چلیپایی تعلق دارد و مصرف آن ویتامینها، مواد معدنی و ترکیبات آنتیاکسیدانی را برای بدن فراهم میکند. نتایج تحقیقی که در سال ۲۰۲۱ انجام شد نشان میدهد که مصرف کلم سفید، سبز و قرمز میتواند در تنظیم قند خون، کاهش خطر آسیب کلیه و کبد و پیشگیری از استرس اکسیداتیو و چاقی کمککننده باشد.
-
مرغ بدون پوست
سینه مرغ بدون پوست چربی و فسفر کمتری نسبت به مرغ دارای پوست دارد و مصرف آن در افراد مبتلا به نارسایی کلیوی امنتر است.
-
فلفلدلمهای
فلفلدلمهای سرشار از ویتامین A و C و سایر آنتیاکسیدانها است اما پتاسیم کمی دارد. این مواد مغذی برای عملکرد سیستم ایمنی بدن که ارتباط نزدیکی با بیماری کلیوی دارد، اهمیت دارند.
-
پیاز
در افراد مبتلا به نارسایی کلیوی کاهش نمک رژیمی میتواند چالشبرانگیز باشد، اما مصرف پیاز یکی از راههای ایجاد طعم بدون آسیبرساندن به کلیه یا افزایش بار کلیوی است. مصرف پیاز ویتامین C، منگنز و ویتامینهای B ازجمله فولات را تأمین میکند. همچنین این سبزی حاوی فیبرهای پریبیوتیک است که با تغذیه باکتریهای مفید روده به سلامت سیستم گوارش کمک میکنند.
-
آروگولا
آروگولا یا روکولا که نوعی سبزی طعمدار مدیترانهای است غنی از مواد مغذی است و پتاسیم کمی دارد و درنتیجه انتخاب خوبی برای استفاده در سالاد افراد مبتلا به نارسایی کلیوی است. آروگولا ویتامین K، منگنز و کلسیم دارد که همگی برای حفظ سلامت استخوانها اهمیت دارند. همچنین این سبزی حاوی نیترات است که میتواند فشارخون را کاهش دهد که این امر مزیتی مهم برای مبتلایان به بیماری کلیوی محسوب میشود.
-
فندق ماکادمیا
اکثر آجیلها سرشار از فسفر هستند و برای بیماران مبتلا به نارسایی کلیوی مناسب نیستند؛ اما فندق ماکادمیا گزینهای خوشمزه برای افرادی است که مشکلات کلیوی دارند. این نوع فندق که به نام فندق استرالیایی نیز شناخته میشود پتاسیم و فسفر کمتری نسبت به بادامزمینی یا بادام دارد. همچنین فندق ماکادمیا حاوی کلسیم، چربیهای سالم، فولات، منیزیم، مس، آهن و منگنز است.
-
تربچه
تربچهها سبزیهای ترد هستند که افزودن آنها به رژیم غذایی افراد مبتلا به نارسایی کلیوی مجاز است. تربچه دارای پتاسیم و فسفر بسیار کم است اما مصرف آن مواد مغذی مهم دیگری مانند فولات و ویتامین A را تأمین میکند. طعم فلفلی تربچه مزه خوبی به غذاهای کمسدیم میدهد.
-
شلغم
شلغم از سبزیهای ریشهای است که حاوی فیبر، ویتامین C، ویتامین ۶B و منگنز است. شلغم را میتوان برشته یا آب پز استفاده کرد. شلغم خام و رنده شده را نیز میتوان در سالاد استفاده کرد.
-
آناناس
آناناس برای افراد مبتلا به نارسایی کلیوی مناسب است. این میوه فسفر، پتاسیم و سدیم کمتری نسبت به پرتقال، موز یا کیوی دارد. همچنین آناناس منبع خوبی از فیبر و ویتامین A است و حاوی آنزیمی به نام برملین است که به کاهش التهاب کمک میکند.
-
کرنبری (توت خرس)
کرنبری حاوی ترکیباتی گیاهی به نام پروآنتوسیانیدین نوع A است. این ترکیبات آنتیاکسیدانهایی هستند که ممکن است با کاهش سطح باکتریها در ادرار از عفونت مجاری ادراری و کلیه جلوگیری کنند. بین ابتلا به عفونت دستگاه ادراری و عفونتهای کلیه ارتباط نزدیکی وجود دارد و عفونت ادراری میتواند منجر به عوارض کلیوی شود. کرنبری همچنین پتاسیم، فسفر و سدیم کمی دارد.
-
قارچ شیتاکه
قارچ شیتاکه نوعی قارچ خوشمزه است که میتوانید از آن بهعنوان جایگزین گوشت استفاده کنید. مصرف این نوع قارچ برای افراد مبتلا به نارسایی کلیوی که از رژیم غذایی گیاهی پیروی میکنند و نیاز به محدودکردن مصرف پروتئین دارند، مناسب است. این قارچ سرشار از ویتامین B، مس، منگنز و سلنیوم است و مقدار قابلتوجهی پروتئین گیاهی و فیبر غذایی دارد. قارچ شیتاکه پتاسیم، سدیم و فسفر کمتری نیز نسبت به سایر قارچها دارد.
غذاهایی که به کلیه آسیب میزنند
اگر مبتلا به نارسایی کلیوی یا بیماری کلیوی باشید، باید مراقب مصرف سدیم، پتاسیم و فسفر خود باشید. غذاهایی که حاوی مقادیر زیادی از این ریزمغذیها هستند عبارتاند از:
- نوشابه تیرهرنگ و کولا
نوشابهها بهویژه کولاها علاوه بر کالری و قند، حاوی فسفر هستند. بسیاری از تولیدکنندگان مواد غذایی و نوشیدنی، فسفر را بهمنظور بهبود طعم، افزایش عمر مفید و جلوگیری از تغییر رنگ در طول فراوری به ماده غذایی اضافه میکنند. بدن این نوع فسفر را بیشتر از فسفر طبیعی حاصل از منابع غذایی حیوانی یا گیاهی جذب میکند. فسفر افزودنی برخلاف فسفر طبیعی، به پروتئین متصل نیست. در عوض، به شکل نمک است و بهشدت توسط روده جذب میشود. درنتیجه، افراد مبتلا به بیماریهای کلیوی معمولاً باید از مصرف نوشابههای گازدار، بهویژه آنهایی که تیره هستند، خودداری کنند.
- آووکادو
آووکادو اغلب به دلیل محتوای مغذی آن ازجمله چربیهای مفید، فیبر و آنتیاکسیدانها موردتوجه قرار میگیرد؛ اما این میوه سرشار از پتاسیم است و اجتناب از مصرف آن در افراد مبتلا به بیماری کلیوی توصیه میشود.
- غذاهای کنسرو شده
غذاهای کنسرو شده مانند سوپ، سبزیها و لوبیا اغلب به دلیل هزینه کم و راحتی مصرف میشوند. بااینحال، بیشتر غذاهای کنسرو شده حاوی مقادیر بالایی سدیم هستند، زیرا نمک بهعنوان مادهای نگهدارنده برای افزایش ماندگاری به آنها اضافه میشود. باتوجهبه میزان سدیم موجود در محصولات کنسرو شده، اغلب توصیه میشود که افراد مبتلا به بیماری کلیوی از مصرف این محصولات خودداری کنند یا مصرف آنها را محدود کنند. انتخاب مواد غذایی دارای برچسب «بدون نمک اضافهشده» علاوه بر تخلیه و آبکشی غذاهای کنسرو شده، مانند کنسرو لوبیا و ماهی تن، میتواند راهکار مناسبی برای افراد مبتلا به نارسایی کلیوی باشد.
- نان سبوسدار
معمولاً برای افراد سالم، مصرف نان سبوسدار بهجای نان آرد سفید تصفیهشده توصیه میشود. نان سبوسدار به دلیل محتوای فیبر بالایش ممکن است مغذیتر باشد. بااینحال، برای افراد مبتلا به بیماری کلیوی مصرف نان سفید توصیه میشود. این امر به دلیل محتوای فسفر و پتاسیم نان سبوسدار است. هر چه مقدار سبوس و غلات کامل در نان بیشتر باشد، میزان فسفر و پتاسیم آن نیز بیشتر است
خوردن یک تکه نان سبوسدار بهجای دو تکه نان نیز بدون اینکه نان سبوسدار را بهطور کامل کنار بگذارید، میتواند به کاهش دریافت پتاسیم و فسفر کمک کند.
- برنج قهوهای
برنج قهوهای مانند نان سبوسدار، دارای پتاسیم و فسفر بیشتری نسبت به برنج سفید است. بلغور، گندمسیاه، جو نیمکوب و کوسکوس غلات مغذی و کم فسفری هستند که میتوانند جایگزین برنج قهوهای شوند.
- موز
موز به دلیل محتوای بالای پتاسیمش شناختهشده است. اگر به دلیل ابتلا به نارسایی کلیوی ملزم به محدودکردن مصرف پتاسیم هستید باید موز را از برنامه غذایی خود حذف کنید. متأسفانه، بسیاری از میوههای استوایی دیگر نیز محتوای پتاسیم بالایی دارند. بااینحال، آناناس حاوی پتاسیم بسیار کمتری نسبت به سایر میوههای استوایی است و میتواند جایگزین مناسبتر و درعینحال خوشمزهتری باشد
- لبنیات
لبنیات سرشار از ویتامینها و مواد مغذی مختلف هستند و پروتئین، فسفر و پتاسیم زیادی دارند. بااینحال، مصرف بیشازحد لبنیات، همراه با سایر غذاهای غنی از فسفر در افراد مبتلا به بیماری کلیوی، میتواند برای سلامت استخوان مضر باشد. هنگامیکه کلیهها آسیب میبینند، مصرف بیشازحد فسفر میتواند باعث تجمع فسفر در خون شود و کلسیم را از استخوانها برداشت کند. این امر در بلندمدت میتواند استخوانها را نازک و ضعیف کند و خطر شکستگی استخوان را افزایش دهد. جایگزینهای غیر لبنی مانند شیربرنج غنی نشده و شیر بادام نسبت به شیر گاو، پتاسیم، فسفر و پروتئین بسیار کمتری دارند و برای افراد مبتلا به نارسایی کلیوی مناسبتر هستند.
- پرتقال و آبپرتقال
پرتقال و آبپرتقال به دلیل محتوای ویتامین C شناختهشدهاند، اما منابع غنی پتاسیم نیز هستند احتمالاً باید در رژیم غذایی افراد مبتلا به نارسایی کلیوی حذف یا محدود شوند.
- گوشتهای فراوری شده
گوشتهای فراوری شده از دیرباز با بیماریهای مزمن مرتبط بودهاند و عموماً به دلیل وجود مواد نگهدارنده در آنها ناسالم هستند. گوشتهای فراوری شده به گوشتهایی گفته میشود که نمکزده، خشکشده، پختهشده یا کنسرو شدهاند. برخی از نمونههای این گوشتها عبارتاند از هاتداگ، بیکن، پپرونی، جرکی و سوسیس. گوشتهای فراوریشده معمولاً حاوی مقادیر زیادی نمک هستند که بیشتر برای بهبود طعم و مزه و حفظ طعم آنها استفاده میشود. علاوه بر این، گوشتهای فراوری شده دارای پروتئین بالایی هستند. اگر به فرد مبتلا به نارسایی کلیوی توصیه شود که مصرف پروتئین و نمک خود را محدود کند، باید مصرف گوشتهای فراوری شده را محدود کند.
- ترشی، زیتون و چاشنی
ترشیها، زیتونهای فراوری شده و چاشنیها همگی نمونههایی از مواد غذایی آماده هستند. معمولاً در طی فرایند تهیه ترشی به مقدار زیادی نمک به آن اضافه میشود. زیتون فراوریشده نیز معمولاً شور است.
- زردآلو
زردآلو سرشار از ویتامین C، ویتامین A و فیبر است. همچنین این میوه سرشار از پتاسیم هستند. علاوه بر این، محتوای پتاسیم برگه زردآلو حتی بیشتر نیز هست؛ بنابراین بهتر است در رژیم افراد مبتلا به نارسایی کلیوی از مصرف زردآلو و برگه زردآلو پرهیز شود.
- سیبزمینی و سیبزمینی شیرین
سیبزمینی و سیبزمینی شیرین سبزیهای غنی از پتاسیم هستند. خوشبختانه، برخی از غذاهای دارای پتاسیم بالا، ازجمله سیبزمینی و سیبزمینی شیرین را میتوان خیس کرد یا آبشویی کرد تا محتوای پتاسیم آنها کاهش یابد. برخی تحقیقات نیز نشان میدهند که جوشاندن سیبزمینی میتواند محتوای پتاسیم آن را به میزان قابلتوجهی کاهش دهد، بهخصوص اگر جوشاندن با آب سرد آغاز شود. خیساندن سیبزمینی در آب به مدت ۵ تا ۱۰ دقیقه نیز میتواند پتاسیم آن را تا ۲۰٪ کاهش دهد.
- گوجهفرنگی
گوجهفرنگی یکی دیگر از میوههای پر پتاسیم است که در راستای رعایت دستورالعملهای رژیم افراد مبتلا به نارسایی کلیوی نیست.
- غذاهای بستهبندیشده، فوری و از پیش آمادهشده
غذاهای فراوری شده میتوانند سدیم زیادی داشته باشند. در میان این غذاها، وعدههای غذایی بستهبندیشده، فوری و از پیش آماده معمولاً تحت بیشترین فراوری قرار گرفتهاند و بنابراین حاوی بیشترین مقدار سدیم هستند.
- چغندر، اسفناج و برگ چغندر
چغندر، اسفناج و برگ چغندر سبزیهایی با برگ سبز هستند که مقادیر زیادی مواد مغذی و مواد معدنی ازجمله پتاسیم دارند. مصرف خام آنها به نسبت نوع پخته ارجحیت دارد. بااینحال، مصرف این سبزیها باید در حد تعادل باشد، زیرا سرشار از اگزالات هستند که در افراد حساس، میتواند خطر ابتلا به سنگ کلیه را افزایش دهد. سنگ کلیه ممکن است به بافت کلیه آسیب بیشتری وارد کند و عملکرد کلیه را کاهش دهد.
- خرما، کشمش و آلو
خرما، کشمش و آلو از میوههای خشک رایج هستند. هنگامیکه میوهها خشک میشوند، غلظت مواد مغذی موجود در آنها ازجمله پتاسیم افزایش مییابد.
- چوبشور، چیپس و کراکر
میانوعدههایی مانند چوبشور، چیپس و کراکر فاقد مواد مغذی و نسبتاً سرشار از نمک هستند. همچنین، زیادهروی در خوردن این اقلام غذایی آسان است که اغلب منجر به مصرف نمک میشود. علاوه بر این، اگر چیپس از سیبزمینی تهیه شود، مقدار قابلتوجهی پتاسیم نیز دارد.
مایعات و نوشیدنیهای سالم برای کلیه
علاوه بر آب، مصرف نوشیدنیهای زیر نیز در افراد دارای نارسایی کلیوی بدون اشکال است:
- دمنوش شاهتوت با دارچین و زنجبیل
- لیموناد اسطوخودوس سیاه گیله
- نوشیدنی کرنبری
- چای سرد نعناعی
- نوشیدنی توتفرنگی
اگر مبتلا به نارسایی مزمن کلیوی در مراحل اولیه آن باشید، احتمالاً نیازی به کاهش مصرف مایعات ندارید؛ اما اگر وضعیت شما بدتر شود، پزشک ممکن است به شما بگوید که نیاز به محدودکردن مصرف مایعات دارید. برای کاهش مصرف مایعات میتوانید:
- از مصرف غذاهای شور خودداری کنید.
- تشنگی خود را با آبنباتهای سفت بدون قند، تکههای یخ یا انگور یخزده مدیریت کنید.
- مایعات مصرفی خود را در یک دفترچه یادداشت کنید یا وزن خود را چک کنید.
نکات دیگر برای داشتن کلیهای سالم
کلیهها اندامهای مهمی هستند که بر بسیاری از اعضای دیگر بدن ازجمله قلب تأثیر میگذارند. این نکات را دنبال کنید تا آنها را کارآمد نگه دارید:
- از مصرف نمک اضافی خودداری کنید
مصرف زیاد غذاهای شور میتواند تعادل مواد معدنی خون را به هم بزند. این امر میتواند کارکرد مطلوب کلیهها را سختتر کند. سعی کنید غذاهای فراوری شده که معمولاً نمک اضافه زیادی دارند را با غذاهای سالم جایگزین کنید.
- ورزش منظم داشته باشید.
فشارخون بالا عامل خطری شناختهشده برای ابتلا به نارسایی مزمن کلیوی است. ورزش منظم، حتی برای ۲۰ دقیقه در روز، میتواند به کاهش فشارخون کمک کند.
- آب و مایعات کافی بنوشید.
نوشیدن آب کافی به کلیهها کمک میکند تا یکی از مهمترین وظایف خود را که دفع سموم است انجام دهند.
- در مصرف داروها احتیاط کنید.
مصرف منظم برخی از داروهای بدون نسخه، مانند داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی، میتواند بهمرورزمان باعث آسیب کلیه شود.
- عوامل خطر ابتلا به بیماری کلیوی را بشناسید
چندین عامل میتواند خطر ابتلا به بیماری کلیوی را افزایش دهد که عبارتاند از دیابت، چاقی، فشارخون بالا و سابقه خانوادگی بیماری کلیوی.
جمعبندی
افراد مبتلا به بیماری کلیوی باید مصرف فسفر، نمک و پتاسیم خود را مدیریت کنند. در مراحل خاصی، ممکن است لازم باشد مصرف پروتئین خود را نیز محدود کنند. ازآنجاییکه نیازها و محدودیتهای تغذیهای در طول دوره بیماری کلیوی تغییر میکند، بهتر است قبل از پیروی از هرگونه رژیم غذایی با پزشک خود مشورت کنید. بعضی از گزینههای مناسب در رژیم غذایی افراد مبتلا به بیماریهای کلیوی شامل مرغ، قارچ شیتاکه، کرنبری، فندق ماکادمیا و طیف گستردهای از غذاهای خوشمزه و مغذی دیگر است.
